Kinh Duy Ma Cật là một tuyệt tác đặc sắc của Phật giáo Đại thừa, nổi bật với hình tượng nhân vật chính là cư sĩ Duy Ma Cật—một người sống giữa phồn hoa thế tục, có gia đình và tài sản, nhưng trí tuệ và biện tài lại vượt xa các bậc xuất gia tu hành lâu năm. Ông đại diện cho lý tưởng “cư trần lạc đạo”, dùng chính đời sống thường nhật làm phương tiện giáo hóa, qua đó phá vỡ định kiến hẹp hòi rằng chỉ có lìa bỏ trần gian vào chùa tu tập mới có thể đạt được giác ngộ giải thoát.

Tư tưởng cốt lõi xuyên suốt bộ kinh là triết lý “Bất nhị” (không hai), nhằm xóa bỏ mọi ranh giới nhị nguyên giữa đời và đạo, giữa phiền não và Bồ-đề, khẳng định rằng “tùy tâm tịnh, tức cõi Phật tịnh”. Đỉnh cao của triết lý này thể hiện qua sự im lặng chấn động của ngài Duy Ma Cật khi được hỏi về pháp môn không hai, một sự im lặng “như tiếng sấm” để chỉ ra rằng chân lý tối thượng vốn lìa xa ngôn ngữ và văn tự, chỉ có thể cảm nhận bằng sự chứng ngộ nội tại.

Về mặt nghệ thuật và thực tiễn, bộ kinh như một vở kịch tâm linh sống động với nhiều ẩn dụ kỳ vĩ như căn phòng nhỏ chứa đựng vạn tòa sư tử hay chuyện thiên nữ rải hoa, nhằm châm biếm sự chấp tướng và tư duy cứng nhắc. Qua đó, kinh gửi gắm thông điệp nhập thế mạnh mẽ: người tu Phật chân chính phải như hoa sen nở giữa bùn lầy, dấn thân vào khổ đau của chúng sinh để tôi luyện từ bi và trí tuệ, thay vì trốn chạy thực tại để tìm sự an nhàn riêng mình.