Kinh Kalama, thường được ví như bản tuyên ngôn về tự do tư tưởng của nhân loại, ra đời trong bối cảnh người dân bộ tộc Kalama đang rơi vào trạng thái hoang mang tột độ trước vô số giáo thuyết mâu thuẫn từ các vị đạo sư đi qua vùng đất này. Thay vì áp đặt uy quyền hay yêu cầu sự vâng phục mù quáng để lôi kéo tín đồ, Đức Phật đã chọn một lối đi riêng biệt khi khẳng định quyền tự chủ nhận thức của con người. Ngài xác nhận sự nghi ngờ của họ là hoàn toàn hợp lý và mở ra một phương pháp tiếp cận chân lý dựa trên nền tảng của trí tuệ khách quan thay vì đức tin đơn thuần hay sự sợ hãi thần quyền.

Trọng tâm của bài kinh là lời khuyên nổi tiếng về mười điều không nên vội tin, tạo nên một bộ lọc tư duy sắc bén giúp hành giả phá bỏ mọi định kiến và sự sùng bái cá nhân. Đức Phật dạy rằng chúng ta không nên chấp nhận bất cứ điều gì là chân lý chỉ vì nghe tin đồn, vì theo tập tục truyền thống lâu đời, vì được ghi chép trong kinh điển thiêng liêng, vì thuận theo lý luận siêu hình hay thậm chí vì uy tín lớn lao của người thầy dạy mình. Tinh thần hoài nghi lành mạnh này đóng vai trò như tấm khiên bảo vệ tâm trí luôn sáng suốt, giúp con người không bị dẫn dắt sai lầm bởi áp lực của đám đông hay danh tiếng của người khác.

Tuy nhiên, sự hoài nghi hay chối bỏ không phải là đích đến cuối cùng, mà Đức Phật hướng dẫn con người dùng sự trải nghiệm thực tế làm thước đo duy nhất để xác chứng chân lý. Ngài ân cần chỉ dạy rằng hãy chỉ tin và thực hành những điều mà qua quá trình sống, tự bản thân mình kiểm nghiệm thấy đó là thiện, giúp giảm thiểu tham-sân-si, mang lại an lạc hạnh phúc và được người trí tán thán. Như vậy, giá trị cốt lõi của Kinh Kalama là trao lại quyền trượng và trách nhiệm đạo đức cho mỗi cá nhân, biến đức tin tôn giáo thành một hành trình thực nghiệm sống động và đầy tỉnh thức.