![]()
Tôi không hỏi đẳng cấp của cô, tôi chỉ xin nước uống.” Lời khẳng định này của ngài Ananda đã phá tan mọi ranh giới nghiệt ngã giữa con người với con người. Ý nghĩa của bát nước không nằm ở giá trị vật chất, mà nằm ở sự thức tỉnh: Khi tâm không còn phân biệt sang hèn, chỉ còn lại lòng từ bi thuần khiết, thì một bát nước cũng đủ để hóa độ cả một kiếp người. Đó là bài học về sự bình đẳng tuyệt đối, nơi mọi dòng máu đều có cùng sắc đỏ và mọi giọt nước mắt đều có cùng vị mặn như nhau.
—— Trích đoạn CHO TÔI BÁT NƯỚC
Tác phẩm này là một tùy bút Phật giáo sâu sắc, thường được biết đến qua ngòi bút tài hoa của Giáo sư Cao Huy Thuần, mượn hình ảnh giản dị đời thường để truyền tải những triết lý nhân sinh vô cùng vĩ đại. Lấy cảm hứng từ những câu chuyện cổ mang tính ẩn dụ cao như việc Tôn giả A Nan xin nước cô gái hái đẳng cấp thấp hèn hay hình ảnh dòng suối đục dần trở nên trong trẻo, tác giả đã khéo léo lồng ghép các bài học về sự bình đẳng, lòng từ bi và khả năng tự làm lắng dịu tâm hồn. Nội dung bài viết nhẹ nhàng phá vỡ những thành kiến, ranh giới giai cấp, khẳng định rằng tình người và sự tỉnh thức có khả năng xoa dịu mọi cơn khát của kiếp nhân sinh. Qua lối văn phong mượt mà, đậm chất suy niệm, tác phẩm không chỉ mang lại cho người đọc cảm giác bình yên, tĩnh tại mà còn khơi gợi một lối sống vị tha, biết chia sẻ và tôn trọng mọi sinh linh. Dù ngắn gọn, nhưng ý nghĩa của nó lại sâu thẳm như một tiếng chuông cảnh tỉnh, giúp con người đương đại tìm lại sự trong trẻo nội tâm giữa nhịp sống xô bồ và đầy rẫy sự phân biệt đối xử.
Ananda là đại đệ tử của Phật. Là em chú bác của Phật, ngài từ bỏ đời sống vương giả, xuất gia theo Phật, hầu cận bên cạnh Phật suốt đời. Ananda là đệ tử thông minh nhất, đa văn nhất của Phật. Tên ngài thơm trong kinh. Chuyện về ngài làm đẹp sử Phật. Ngài lại là người có dung mạo đẹp đẽ không ai bằng. Vì vậy mà có chuyện sau đây.
Một ngày kia, Tôn giả Ananda trở về tịnh xá sau khi đi khất thực. Ăn xong, ngài cầm bát đi tìm nước uống. Bên đường, một cô thiếu nữ đang thả gàu trong giếng. Ngài bước đến gần, tay bưng bát không.
Prakirti (cô thiếu nữ): Thưa Tôn giả, ngài cần gì ạ?
Ananda : Tôi xin cô bát nước.
Prakirti : Con là dân hạ tiện.
Ananda : Tôi chỉ cần nước uống thôi.
Prakirti : Con là dân hạ tiện. Không ai uống nước của con.
Ananda : Tôi chỉ xin nước uống cho hết khát thôi. Nước làm cho bất cứ ai đều hết khát cả, đâu có phân biệt đẳng cấp.
Prakirti : Con là con gái hạ tiện. Nước giếng thì trong, nhưng đối với người ở đẳng cấp trên, nước của con không sạch. Chẳng có ai ngoài đẳng cấp của con uống nước giếng này cả.
Ananda : Tôi có hề hỏi cô thuộc đẳng cấp nào đâu? Tôi chỉ xin nước uống.
Prakirti : Chẳng lẽ ngài không biết sao? Trong xứ này có hai đẳng cấp, cấp trên và cấp dưới. Con là người cấp dưới.
Ananda : Tôi đâu cần biết đẳng cấp của cô. Tôi chỉ cần nước uống.
Prakirti : Làm sao con dâng nước cho ngài được? Con là con gái hạ tiện. Những người ở trong lâu đài đàng kia kìa, những người ấy thuộc cấp trên. Còn những người như con, chúng con khkkông có được cả quyền nhìn họ. Họ không giẫm chân lên bóng của chúng con. Khi chúng con đến gần, họ tránh. Nếu họ thấy chúng con, họ phải rửa mặt với nước hương hoa, vừa rửa vừa nói: “Ta vừa thấy dân hạ tiện”. Vậy thì làm sao con dâng nước cho ngài được? Làm sao con đến gần ngài để dâng nước? Nếu bóng con trải trên người ngài, ngài cũng sẽ trở thành dân hạ tiện.
Ananda : Tôi không quan tâm gì đến đẳng cấp. Tôi chỉ biết rằng cô cũng là người như tôi. Tôi chưa bao giờ nghe nói đẳng cấp có thể tạo ra khác biệt giữa người này với người kia. Tôi không chấp nhận ý nghĩa ấy. Tất cả mọi người mà tôi thấy đều có hai tay, hai chân, hai mắt, một miệng, một khuôn mặt, một mũi. Mặt trời đâu có mọc ở phương Tây đối với người cấp dưới? Các người này có bao giờ cảm nhận hạnh phúc hay khổ đau khác ai đâu? Khi ăn, bụng họ cũng đầy. Họ khác chỗ nào?
Prakirti : Bề ngoài không có gì khác lắm. Nhưng những người ở cấp trên nhờ được xứng đáng mà sinh vào cấp trên. Chúng con thì phạm tội: vì vậy chúng con sinh vào cấp dưới. Họ sinh ra từ miệng Brahma. Còn chúng con sinh ra từ bàn chân Brahma. Chúng con không có quyền học kinh Vệ Đà. Bởi vậy chúng con thấp kém mọi bề. Chúng con là dân hạ tiện.
Ananda : Thầy của tôi không dạy như thế. Cô nghe tôi đọc câu này:
“No jaccà vasalo hoti – Na jaccà hoti bràhmano. Kammanà vasalo hoti – Kammanà hoti Bràhmano”
(Không ai sinh ra đã thành hạ tiện. Không ai sinh ra đã thành Bà la môn).
Sợ hãi và thẹn thùng, cô thiếu nữ ngó quanh. Tay run run, cô cúi xuống đưa gàu nước kề miệng bát rót bát nước đầy. Tôn giả Ananda cám ơn cô rồi mang bát nước đi. Cô thiếu nữ nhìn theo cho đến khi Ananda khuất dạng đàng xa.
Nhìn theo bóng Tôn giả, cô gái như còn nghe văng vẳng bên tai: “Xin cô bát nước”, “Xin cô bát nước”, “Xin cô bát nước”. Lời nói ngọt ngào làm sao! Lời nói dịu dàng làm sao! Người đâu mà đẹp thế! Chẳng lẽ không có giếng nước nào khác ở trong vùng này? Chẳng lẽ chỉ có nước ở giếng này thôi? Tại sao người ấy lại đến ngay mình xin nước? Chẳng lẽ mình là người con gái duy nhất trong vùng này? Mà có thật người ấy chỉ xin nước thôi, không cần quan tâm rằng mình là con gái hạ tiện? Người ấy phải biết chứ! Trẻ con cũng biết mình là dân hạ tiện , nhìn áo quần mình bận là biết ngay. Người đẹp đẽ kia là ai vậy? Từ đâu đến? Cám ơn trời đưa người ấy đến lại giếng này. Nhờ người, tôi học được rằng tôi là người, là người thiếu nữ. Từ trước đến nay, tôi cứ nghĩ tôi là thú vật, là thiếu nữ thú vật. Ôi, gương mặt quyến rũ! Ôi, đôi mắt tràn ngập nhân từ! Ôi, dáng người thanh nhã, trẻ trung, sáng chói! Làm sao gặp lại người lần nữa bây giờ? Làm sao nghe lại giọng nói ngọt ngào lần nữa? Sống làm gì nếu không thấy lại người? Ôi, giá như ngày nào cũng được dâng nước cho người! Ngày nào cũng được nói với người vài lời! Nếu người lại đến, nhất quyết tôi không để cho người đi. Tôi sẽ mang ngườivề nhà và giữ người lại. Nếu tôi được ngắm người, tôi không cần ăn uống. “Xin cô bát nước”, “xin cô bát nước”, ôi lời nói khắc sâu vào tận đáy lòng.
Mẹ cô thiếu nữ hạ tiện: Prakirti! Prakirti! Mẹ gọi con nãy giờ sao không thấy? Con gái tôi đi đâu rồi vậy? Có chuyện gì xảy đến cho con? Bộ con mọc rễ bên bờ giếng rồi hay sao vậy? Lần nào đi lấy nước cũng thế! Cứ trò chuyện sa đà với bạn bè thôi! Prakirti! Prakirti!
Prakirti: Mẹ ơi, con đây!
Người mẹ: Con đâu?
Prakirti: Con đây! Bên giếng!
Người mẹ: Đã trưa rồi. Đát đã nóng phỏng chân. Con gái nhà người ta đi múc nước đã về cả rồi, con còn la cà ở đấy làm gì vậy một mình?
Prakirti: Mẹ ơi, giọng nói ngọt ngào quá, mẹ ơi. “Xin cô bát nước!”
Người mẹ: Xin cô bát nước? Ai xin con nước?
Prakirti : Một người đàn ông trẻ đẹp vô ngần! Đầu cạo, mình khoác áo vàng, tay bưng bát nước. Một chàng thanh niên dáng dấp thư thái.
Người mẹ : Cạo đầu? Làm sao một người đàn ông trẻ cạo đầu mà đẹp được? Bộ con không biết họ cạo đầu để đuổi cái đẹp đi?
Prakirti : Con không biết. Nhưng người đàn ông ấy đẹp vô ngần. Toàn thân người ấy sáng rực ánh vàng. Cặp mắt dịu dàng. Phong thái bình dị. Người ấy là hiện thân của nhân từ và bình dị.
Người mẹ : Người ấy có cùng đẳng cấp với mình không?
Prakirti : Có. Người ấy nói cùng với con một đẳng cấp.
Người mẹ : Đẳng cấp gì?
Prakirti : Đẳng cấp người.
Người mẹ : Chắc con giấu đẳng cấp của con khi nói chuyện chứ gì? Bao nhiêu người hạ tiện ở vùng này không muốn lộ đẳng cấp của mình. Thái độ ấy thật là nhục nhã. Nếu ai cũng hãnh diện về đẳng cấp của mình, làm gì còn đẳng cấp thấp nữa! Con không nói cho người ấy biết con là con gái hạ tiện, phải không?
Prakirti : Con nói con là hạ tiện. Nhưng người ấy không chịu nhận như vậy. Người ấy chỉ nhắc đi nhắc lại xin nước uống thôi. Người ấy nói: một người trở thành Bà la môn hay hạ tiện không phải do sinh ra mà do hành động.
Người mẹ: Người ấy nói gì nữa?
Prakirti: Người ấy nói: đường làm trái lại tự do mà ta vốn có như là người. Chối bỏ bản chất người của mình bằng cách nghĩ rằng mình có một bản chất riêng, bản chất riêng ấy là thấp, đáng khinh miệt và không thay đổi được, là tai hại còn hơn là giết bản chất thật của mình. Thiếu tự trọng là một hành động thấp hèn hơn cả hủy diệt bản chất. Người ấy nói như vậy. Mọi người sinh ra trên trái đất này đều là những con người tự do. Người ấy nói: sau khi sinhra như vậy, tự do bị thu hẹp lại vì những chướng ngại như chủng tộc, đẳng cấp, tôn giáo, ngôn ngữ, phong tục, cha mẹ, thầy giáo, giáo sĩ, tục lệ. Trong đầu con, con cứ nghĩ về con như là một người thấp hèn bị ràng buộc bởi tập tục xã hội. Con cứ nghĩ về con như là con chó hoang sục sạo tìm thức ăn thừa ngoài đường. Người ấy mang đến cho con ánh sáng. Con tưởng như sống một đời mới. Chỉ đến ngày hôm nay con mới học được rằng con là thành viên mới của xã hội loài người . Người ấy là ánh sáng. Người ấy là ánh sáng của con. “Xin cô bát nước!”, “Xin cô bát nước!”. Lời nói ngọt ngào làm sao!
Người mẹ : Người ấy không biết gì về đẳng cấp hạ tiện, nhưng con ơi, mẹ biết. Người ta sinh ra thế này hay thế nào là do nghiệp.
Prakirti : Vậy những người ở đẳng cấp cao đã làm gì mà được sinh ra như vậy?
Người mẹ: Họ cũng vậy, đó là kết quả của nghiệp.
Prakirti : Dù thế nào chăng nữa, người ấy nói với con rằng người ta không trở thành cấp cao hay cấp thấp vì sinh ra nhưthế. Người ấy nói: dù là vua, dù là Bà la môn , dù là tăng sĩ, nếu sát sinh, nếu trộm cắp, nếu tà dâm, nếu nói điều độc ác, nếu rượu chè say sưa, thì đều là dân hạ tiện.
Người mẹ : Đó là điều mẹ vừa nói với con: đó là kết quả của nghiệp.
Prakirti : Mẹ ơi, không phải bất cứ điều gì cũng xảy ra vì nghiệp. Mình là dân hạ tiện không phải vì nghiệp mà là vì xã hội. Con không muốn chấp nhận những chuyện vô nghĩa lý ấy. Người đàn ông trẻ xin con nước tên gì vậy? Đó là điều con muốn biết. Người ấy làm gì? con chỉ muốn biết chuyện ấy thôi.
Người mẹ: Mẹ đã hỏi rồi. Người ấy tên là Ananda. Người ấy là đệ tử của Phật. Người ấy thuộc dòng dõi Thích Ca.
Prakirti: Người ấy làm gì?
Người mẹ: Người ấy là một vị Tăng đã từ bỏ đời sống trần tục.
Prakirti: Mẹ ơi, người ấy tốt vô cùng. Con chẳng cần biết người ấy là ai. Con chỉ muốn được nhìn ngườiấy mãi hoài. Con không thể sống không có người ấy. Con cần có Ananda. Nếu con không có được người ấy con sẽ nhịn đói đến chết. Mẹ ơi, mẹ làm phù phép đi, mẹ dùng hết phù phép mà mẹ biết để mang Ananda đến lại với con. Nếu không, mẹ sẽ không bao giờ thấy lại con gái độc nhất của mẹ. Con sẽ nhịn đói cho đến khi mẹ mang Ananda đến cho con.
Người mẹ: Vua Kosala của chúng ta là người rất mộ Phật. Vua đến hầu Phật mỗi ngày. Nếu vua biết con yêu Ananda, vua sẽ đốt nhà con. Vua sẽ cấm dân hạ tiện chúng ta sống trong xứ này. Con làm hại mọi người trong đẳng cấp chúng ta.
Prakirti: Nếu vậy thì mẹ đọc thần chú đi. Mẹ đọc thần chú thì Ananda đến liền. Con mà không có Ananda thì con chết.
Người mẹ: Phật là người không còn dục vọng. Mà Ananda thì biết thần chú của Phật, Phật chú diệt hết mọi thần chú. Thôi được , mẹ thương con, mẹ đọc thần chú cho con.
Người mẹ đốt phân bò khô, cỏ khô, thêm củi vào cho lửa rực cháy. Bà ném hoa vào lửa, từng cánh, từng cánh, miệng đọc thần chú:
“Amale, vimale, kunkume sumane, yena baddhasi vidyut icchaya devo varsati, vidyotati garjati, vismayan , Maharajasya , samabhi vardhayitum , devebhyo manushyebhyo gandhavebhyah shikigraha deva, visikhigraha grahadeva, Anandasyagamanaya, Samgamanaya, kramanaya, grahanaya juho svaha”.
Trong khi người mẹ hạ tiện đọc thần chú như vậy. Tôn giả Ananda trong tịnh xá cảm thấy đầu óc bị rối loạn. Ngài rời tịnh xá và đi thẳng đến nhà mẹ con cô thiếu nữ hạ tiện. Thấy Tôn giả từ xa đi đến, người mẹ bảo con gái sửa soạn giường gối. Ananda bước vào nhà, đứng lại, lặng yên. Ngài để ý thấy cô thiếu nữ Prakirti trang điểm đỏm dáng và hiểu thâm ý của người mẹ. Tôn giả biết mình đang gặp nạn. Ngài bèn nghĩ đến Đức Phật , và bằng ý nghĩ, ngài cầu Phật hộ trì. Bằng tuệ nhãn, Đức Phật thấy Ananda đang gặp nạn, bèn đọc một câu chú:
“Sthi racyutith sunitih svastih sarva pranibhyah sarah prasannam nirdosham prashantam sarvatobhayam itayo yatra shamyanti sarva siddhasca yoninani etena satya vakyena svastyanandaya bhiksave”.
Thần chú của người mẹ tan biến. Tôn giả Ananda lấy lại được sáng suốt và trở về lại tịnh xá. Cô thiếu nữ Prakirti bảo mẹ làm cho Ananda quay lại, nhưng người mẹ trả lời rằng Phật chú dẹp tan mọi thần chú trên đời này. Bà nói với con gái: chắc Ananda đã đọc chú của Phật.
Tôn giả Ananda thoát được phù phép của người mẹ, trở về tịnh xá, đảnh lễ Phật và cung kính đứng hầu bên cạnh. Phật nói với Tôn giả: “Này, Ananda, con phải nghe và nhớ kinh Sadaksara Vidyà này. Đây là bài kinh sẽ hộ trì cho tăng, ni, thiện nam, tín nữ. Này Ananda, con phải nhớ, phải suy ngẫm”. Đức Phật đọc:
“Andare pandare karande keyurerci haste svara grive Bandhumati, viramati, dhara vidha cilimile, vilodaya, visani loke visa cala golamati gandavile cili mile satiminmena yatha samvibhaketa golamati ganda vilayai svaha”.
“Ananda, người nào đọc kinh này, người ấy sẽ được tự do nếu bị hành hạ. Người ấy sẽ được giải phóng khỏi trừng phạt nếu có ai ra lệnh trừng phạt. Nếu người ấy khiếp sợ, người ấy sẽ được giải phóng khỏi khiếp sợ. Này Ananda, người nào được kinh này che chở sẽ không bao giờ bị một hành động gì vùi dập ngoài kết quả của nghiệp kiếp trước”
Tôn giả Ananda thoát khỏi phù phép của mẹ cô gái. Nhưng Prakirti, cô thiếu nữ hạ tiện, vẫn cứ yêu thầm ngài. Một ngày kia, Tôn giả đi khất thực, Prakirti đi theo. Ananda không đi khất thực nữa, quay về lại tịnh xá, bạch Phật. Cô thiếu nữ theo gót Tôn giả đến tịnh xá, đứng tần ngần trước cổng. Đức Phật cho gọi cô vào.
Đức Phật: Có thật là con cứ theo đuổi Ananda?
Prakirti: Bạch thế Tôn, dạ đúng, con có theo đuổi.
Đức Phật: Tại sao?
Prakirti: Bạch Thế Tôn, để Ananda làm chồng của con.
Đức Phật: Song thân của con có bằng lòng như vậy không?
Prakirti: Cha mẹ con chấp thuận.
Đức Phật: Vậy con mời song thân của con đến đây.
Prakirti: đi về nhà, nói với cha mẹ rằng Đức Phật muốn gặp hai người. Rồi cô đi cùng cha mẹ đến tịnh xá.
Đức Phật: Con gái của hai vị nói muốn có Ananda làm chồng. Hai vị có đồng ý không?
Cha mẹ cô thiếu nữ hạ tiện: Bạch Thế Tôn, chúng con đồng ý. Con gái chúng con nói rằng nó không sống được nếu không có Tôn giả Ananda. Nó nói nó sẽ tự tử nếu không lấy được Tôn giả.
Đức Phật: Được rồi. Hai vị có thể đi về nhà, để Prakirti ở lại đây.
Cha mẹ cô thiếu nữ đảnh lễ Phật rồi lui ra.
Đức Phật: trong thành Savatthi này con muốn bao nhiêu thanh niên cũng có. Tại sao con chỉ thương yêu Ananda?
Prakirti: Con thích chàng. Con yêu chàng. Lòng con sáng lên vì chàng. Con học được cách suy nghĩ tự do nhờ chàng. Nhờ chàng mà con hiểu rằng con là một người, thành viên của nhân loại. Chính chàng đã làm cho con biết con cũng có mọi ưu tiên, mọi quyền, mọi tự do mà bất cứ người nào cũng phải có. Trong lúc con bị xã hội ruồng rẫy, gạt bỏ xuống tận cùng hố rác, hành hạ với đòn roi của đẳng cáp, y như một con chó hoang, chàng là người duy nhất dạy cho con rằng con cũng là thành viên của chủng tộc loài người. Bởi vậy, chàng là ánh sáng của con. Chàng là cuộc đời mới của con. Con không thể sống được nếu không có chàng. Chỉ thấy chàng là mắt con gặp ân huệ. Giọng chàng ấm bên tai con. Chàng nhìn con dịu dàng, lời nói nhân từ của chàng khắc sâu vào tim con. Con phải có chàng.
Đức Phật: Được rồi. Ta sẽ cho con Ananda. Nhưng con phải theo lời Ta nói.
Prakirti: Con làm bất cứ điều gì cũng được, nếu Thế Tôn cho con Ananda.
Đức Phật: Nếu con muốn Ananda, con cũng phải mặc áo như Ananda mặc. Ananda cạo đầu, con cũng phải cạo đầu. Ananda đắp y vàng, con cũng phải đắp y vàng. Nếu con làm những việc đó, con có thể có Ananda.
Đánh Giá
Chưa có đánh giá nào.