Tổng quan và bối cảnh Kinh Viên Giác, tên đầy đủ là Đại Phương Quảng Viên Giác Tu Đa La Liễu Nghĩa Kinh, là một trong những văn bản nền tảng và tối thượng của Phật giáo Đại thừa, giữ vị trí đặc biệt quan trọng trong Thiền tông. Khác với lối thuyết pháp thông thường, bộ kinh được thiết lập dưới hình thức một hội chúng trang nghiêm, nơi Đức Phật giải đáp thắc mắc cho mười hai vị Đại Bồ tát như Văn Thù, Phổ Hiền, Di Lặc… Qua mười hai câu hỏi then chốt đi từ lý thuyết đến thực hành, kinh khai mở chân lý rốt ráo (liễu nghĩa), nhằm giúp hành giả thấu triệt và nhận lại bản tánh thanh tịnh, sáng suốt vốn có sẵn nơi mình.

Tư tưởng triết học Tư tưởng xuyên suốt và sắc bén nhất của bộ kinh là thuyết “huyễn hóa” và bản thể “Viên Giác”. Đức Phật dạy rằng tất cả phiền não, thân xác tứ đại và thế giới hiện tượng đều hư ảo như hoa đốm giữa hư không hay cảnh tượng trong mộng; chúng vốn dĩ không có thực thể nhưng do vô minh, mắt bệnh mà thấy có sinh diệt. Điểm sáng chói lọi nhất là tôn chỉ “Tri huyễn tức ly, ly huyễn tức giác” – nghĩa là chỉ cần dùng trí tuệ nhận biết rõ ràng sự vật là hư huyễn thì ngay đó lập tức buông bỏ được sự bám chấp, tâm giác ngộ sẽ tự hiển lộ tức thì mà không cần nương vào các phương tiện hay thứ bậc tu chứng dông dài.

Giá trị tu tập Về mặt thực hành, Kinh Viên Giác đóng vai trò như một cẩm nang thiền định chuẩn mực, hướng dẫn cụ thể ba pháp quán là Xa-ma-tha (Chỉ), Tam-ma-bát-đề (Quán) và Thiền-na để phù hợp với từng căn cơ chúng sinh. Không chỉ giải quyết tận gốc những nghi vấn siêu hình về nguồn gốc vô minh và Phật tánh, kinh còn cảnh báo về bốn căn bệnh vi tế dễ mắc phải của người tu thiền (Tác, Nhậm, Chỉ, Diệt). Chính nhờ sự kết hợp hài hòa giữa triết lý cao siêu và phương pháp thực tiễn, Kinh Viên Giác trở thành tấm bản đồ trực chỉ cho những aiTrí tuệ nhân tạoo muốn đi thẳng vào cốt tủy của sự giải thoát rốt ráo.